resim2

Embriyoloji

Dış, orta, iç kulağın embriyojenik gelişimi, üç ayrı yerden ve üç ayrı germ yaprağından olur. Dış kulak ve orta kulak üst solunum ve sindirim sisteminin geliştiği brankial yarık ve ceplerden iç kulak ise, beyinde rhombencephalonun karşısına gelen dış ektodermden gelişir.

İç kulak 20. günde ektoderm yüzeyinde otik disk adı verilen bir alan olarak başlar. Disk içe doğru kıvrılır ve otik çukur oluşur, yüzey ile olan bağlantılar kesilir ve 4. haftada otik vezikül oluşur. Otik vezikülün dorsomedial kısmından utrikulus, semisirküler kanallar ve endolenfatik duktus gelişir; ventral kısmından duktus koklearis ve sakkulus gelişir. Fossa otika, otik vezikül haline geçerken bir kısım epitel hücresi ayrılarak statoakkustik ganglionu oluşturur. Bu gangliondan gelişen sinir lifleri makula, krista ve korti organına ulaşırlar. Ektodermden gelişen membranöz labirentin etrafını mezodermden gelişen kıkırdak yapı sarar. Bu daha sonra ossifiye olarak kemik labirenti oluşturur.

İç kulak kemik yapıları ve kemikçikler embriyonel yaşamın 4. ayında yetişkinlerdeki çaplarına erişirler. Buna karşılık mastoid kemik ve kafa tabanı kemikleri gelişmelerine doğumdan sonra da devam ederler. Bu durum özellikle östaki borusunun konumunda ve kasların yapışmasında değişiklerin ortaya çıkmasına neden olur. Bu yüzden östaki borusunun çalışmasında çocuklarda büyüklere oranla bazı fonksiyon yetersizlikleri söz konusu olabilir.

Brankial arklar aslında bir solunum aygıtıdır. Bu arkların arasında oluşan oluklar dış kulak ve orta kulak gelişmesinde rol alır. Bu nedenle de doğumdan sonra ortaya çıkan üst olunum yolları hastalıkları ile yakın bir ilişki vardır.

Östaki borusu ve orta kulak birinci endodermal cebin dışa doğru gelişmesinden meydana gelir. Orta kulak 3. haftadan başlayarak gelişir. 4. haftadan sonra östakiborusu ve orta kulak birbirinden ayrılır. 30. haftada orta kulağın gelişimi aşağı yukarı tamamlanır.

Histoloji

Kulak üç kısımdan oluşur:

  • Dış Kulak: Kulak kepçesi ve dış kulak yolu
  • Orta Kulak
  • İç Kulak

Dış Kulak

Kulak Kepçesi

Her tarafı deri ile örtülüdür. Temelinde elastik kıkırdak.

Dış Kulak Yolu:

Yüzeyden temporal kemiğin içine doğru uzanan yassı bir kanaldır. Kanal içte timpanik zarla sonlanır. 1/3 dış kısmı elastik kıkırdakla, 2/3 kısmı kemikten oluşur.

Submukozada:

  • Kıl follikülleri
  • Yağ bezleri
  • Modifiye Ter bezleri (seruminöz bezler): Salgıları yağ bezlerinin salgısı ile karışarak sebum adı verilen yarı katı kulak kirini oluştururlar.

Timpanik (Kulak) Zarı:resim4

Dış kulak yolunun en sonunda oval timpanik zar yer alır. Dış yüzeyi ince bir epidermis tabakası ile, iç yüzeyi ise timpanik boşluğun epiteli ile devam eden tek katlı kübik epitel ile örtülüdür. İki epitel arasında, kollajen, elastik lifler ve fibroblastlar yer alır.

Ön üst kadranı, gevşek ve daha sağlamdır. Çünkü, burada bağ dokusu tabakası çok daha incedir.

Orta Kulak

Timpanik Boşluk: Temporal kemiğin içinde timpanik zarla iç kulağın kemiksi yüzeyi arasında yer alan düzensiz bir boşluktur.

Kulak Kemikçikleri:c4b385e5d3ab2259c7cca0d9fbe79779

Orta kulağın mediyal kemiksi duvarında, iki tane kemiksiz ve membranla kaplı olan dikdörtgen şeklinde bölge vardır.

Malleus timpanik zara, stapes de oval pencere zarına yapışır.

Bu kemikler, sinoviyal eklem oluşturur ve bu boşluğun bütün yapıları gibi, tek katlı yassı epitel ile örtülüdür.

 

İç Kulak

Semisirküler (yarım daire) kanallar ve koklea dan oluşur.

resim3

Sakkül ve Utrikul:

Bu yapılar, tek katlı yassı epitel ile döşeli ince bir bağ dokusu kılıfından oluşmuştur. Sakkül ve utrikulun duvarında, vestibüler sinirin dallarıyla innerve edilen, farklılaşmış nöroepitelyal hücrelerden oluşan ve maküla denilen küçük bölgeler gözlenebilir.

Maküla: Duvardaki kalınlaşmayla oluşur. İki tipte reseptör, afferent ve efferent sonlanmalar ve bazı destek hücreleri vardır.

Koklea:

Kokleanın en önemli ve duyusal reseptör hücrelerinin lokalize olduğu yer olan duktus koklearis 3 bölüme ayrılır.

resim1

Reissner membranı:

Skala vestibuli ve skala mediayı birbirinden ayıran birer sıra hücre arasına yerleşmiş ince bir bazal laminadan yapılmıştır. Endolenfe bakan hücreler küboid yapıda olup apikal mikrovilluslar içerirler. Perilenfe bakan hücreler ise gevşek biçimde birbirlerine bağlı skuamoz yapıya sahiptir.

Lateral duvar:

Duktus koklearisin yan ve dış duvarının yapar. En dışta çoğunluğu tip 1 fibroblast benzeri hücrelerden oluşmuş spiral ligament bulunur. Spiral ligamentin iç tarafında ise çok katlı yassı epitelden stria vaskülaris bulunur. Stria vaskülaris endolenfteki yüksek potasyum, düşük sodyum iyon potansiyelini sağlayan marjinal hücreler; fagositoz yeteneği olan intermediete hücreler; epitel ve endotelin bazal membranının birleşmesinden oluşan ve molekül geçişine izin vermeyen bazal hücrelerden oluşur. Stria vasküaris ile bazal membran arasında iyon ileten enzimler içeren çok sayıdaki tip 2 fibroblast hücrelerinden oluşmuş spiral prominens bulunur.

Baziler Membran:

Bağ dokusundan oluşan bir membrandır. Membran boyunca genişlik bazal turdan başlayarak apikale doğru artar. Bazal membran hareketlerinin frekansa özel olması, frekans analizi ve ses şiddetinin alınabilmesi, bu sayede olanak içindedir. Bazal membranın dış tarafında endolenfle temas eden kübik küçük mikrovilluslu hücrelerden oluşan ve büyük moleküllerin geçişine izin vermeyen Cladius hücreleri; Cladius hücreleri taban kısmı ile baziller membran arasına yerleşmiş, tek katlı küboid hücrelerden oluşan, fibronektin üreten ve karbonik anhidraz içerdiğinden dolayı iyon ve sıvı trasportunda etkili olan Boettcher hücreleri bulunur.

Korti organı:

Baziler membran ve perilenfteki mekanik titreşimleri sinir liflerini uyaran elektrik akımlarına dönüştürür. Korti organı baziler membran, üzerine dayanmış destek hücreleri, spiral şeklinde dizilmiş çeşitli duyusal hücreler ve bunların üzerini örten tektorial membrandan oluşur.

1. Destek Hücreler:histoloji

Hensen hücreleri: Korti organının yan sınırını oluşturur. Koklea apeksine doğru uzunlukları artar. Çekirdekleri sitoplazmanın üst kısmında bulunur. Birkaç dizi halindedirler.

Deiters hücreleri: Dış tüylü hücrelerin destekleyici hücreleridir. Baziller membrana bağlıdırlar. Dış titrek tüylü hücrelerin çevresini sararlar. Sadece tabanda açıktır, buradan da efferent ve afferent sinir lifleri dış titrek tüylü hücrelere ulaşırlar.

 

Sütun hücreleri (pillar hücreler): Dış ve iç olmak üzere iki tip pillar hücre vardır. Retiküler laminanın bazı kısımları ile korti tünelinin oluşmasına katkıda bulunurlar. Destek hücrelerinin tabanları geniş ve çekirdekleri yuvarlaktır. Aktin filamanlar ve mikrotübüllerden oluşurlar. Hücrelerin apikal uzantısı dikdörtgen biçiminde sonlanır ve retiküler laminanın oluşmasına yardım eder.

İç sınır ve falangeal (parmaksı) hücreler: İç titrek tüylü hücrelerle, iç sulkus hücrelerini birbirinden ayırır. İç sınır hücreleri korti organının en medial kenarını yaparlar ve membrana tektoria hücreleri ile devam ederler.

2. Duyusal Hücreler:

Stereosilia: Bunlara sensoriyal hücreler de denir. İç ve dış şaçlı hücreler, hücre iletimi h2için önemli olan apikal stereosilia içerirler. Uzunlukları tabandan tepeye doğru ve içten dışa doğru gittikçe artar. İç saçlı hücre stereosiliası, küp şeklindeki dış saçlı hücre sereosiliasından aşağı yukarı iki kat kalındır. Stereosiliası gerçek silia değildir fakat saçlı hücrelerin kutikuler tabakasından uzanan, uzun ve sert  mikrovilluslardır. Setereosilialar yatay ve dikey bağlantılarla birbirlerine bağlanmışlardır. Stereosiliaların rijid yapısı, içerisindeki polarize aktin flamentlerinin aksiyel olarak bulunmasına bağlıdır. Olgun koklear saçlı hücreler, vestibüler saçlı hücrelerin aksine kinosilium içermezler. Dış şaçlı hücrelerin stereosiliaları V veya W şeklinde dizilmişlerdir. Saçlı hücrelerin apikal yüzeyleri altı ya da yedi steriosilia tabakası içerir. Elektron mikroskop çalışmalarında gözlendiği gibi iç saçlı hücrelerin değil dış saçlı hücrelerin en uzun sırasının stereosilia uçları tektorial membranın yüzeyinin altına bağlanıyormuş gibi görülür.

 

Dış saçlı hücreler: Korti organı içinde, apikal ya da bazal uçlardan deiters hücrelerine ve bunların parmaksı çıkıntılarına bağlanır. İnsanda ortalama 13400 dış saçlıhücre vardır. Dış saçlı hücreler retikuler lamina içinde medialden laterale doğru dizilmişlerdir. Hücre uzunluğl apekse doğru artar.(14 mikrondan 55 mikrona ulaşır.) Saç hücrelerinin apikal yüzündeki parmaksı uzantılara stereosilia denir. En uzun dış saç hücrenin stereosiliası, tektorial membranın alt yüzüne bağlanır. İç plazma membranı boyuna Hensen cisimcikleri içeren yüzey altı sisternalar vardır. Bu sisternaların dış saç hücrelerinin hareketleriyle ilgili olabileceği düşünülmektedir. Deiters hücrelerinin uzantıları dış saç hücrelerinin dış ve yan tarafına bağlanır. Dış saç hücrelerinin uç taban sonları, birkaç küçük afferent sinir ucu ve -10 adet geniş vezikül dolu efferent sinir uçları ile işgal edilir.

İç saçlı hücreler: Vestibüler saçlı hücrelere benzerler. Bu hücreler destek hücrelerinin sıkıca sardığı yassı görünümlü tek tabaka oluştururlar. İç saçlı hücrelerin taban kısmında birçok sinaptik sinir sonlanması görülür.

3. İç Sulkus:

Dış kenarında spiral limbus, iç kenarında korti organı ve yukarıda tektorial membran ile sınırlı üstü açık spiral bir kanaldır. İç sulkus hücreleri Cladius hücrelerine benzerler. Hücrelerin üst yüzeylerinde mikrovilliler vardır ve hücrearası flamanları ile birbirlerine sıkıca bağlanmışlardır.

4. Spiral Limbus:

Kemik spiral laminanın iç kenarında bulunan damarsal konnektif doku tabakasıdır. En iç kenarına Reissner membranı tutunur. Dış kenarını, iç sulkus hücrelerinin yaptığı Huschke dişi diye adlandırılan sivri bir çıkıntı oluşturur. Spiral limbusun endolenfatik yüzü tektorial membranın limbal bölümü diye adlandırılan ince ekstrasellüler matriksle örtülüdür. Spiral limbus; bağ dokusu fibroblast benzeri hücreler, damarsal elementler ve ekstrasellüler filamentler içerir.

5.Tektorial Membran:

Spiral limbus, iç sulkus ve korti organının üzerini örten hücresiz, ekstrasellüler bir matrikstir. Temelde fibröz materyalden yapılmış ve endolenfle ıslanmış görülür. Altı bölüme ayrılır: limbal tabaka, fibröz matriks, marjinal bant, ağsı örtü, Hensen çubuğu ve Hardesty membranı. Tektorial membran korti organı seviyesinde dış saçlı hücreleri örter.

6. Kemiksi spiral lamina:

Modiolustan baziler membranın iç kenarına kadar uzanan ince, spiral bir kemik tabakadır. Spiral laminanın içi korti organına giriş çıkış yapabilen sinir liflerinin myelinizasyonlarını kaybedip korti organına girdikleri yerdeki, habenulae perforata denilen kanallarla delinir.

İç kulak sıvıları:

İç kulak sıvıları perilenf, endolenf ve kortilenf olmak üzere üç çeşittir. Perilenf BOS’tan kaynaklanmaktadır. Kimyasal olarak ekstrasellüler sıvıyı andırır, Na+ zengin (Na+140mEq/L), K+’dan fakirdir.( (K+5,5-6,25mEq/L). Endolenf yapımında stria vaskülaris rol alır. K+’dan zengin (K+140-160mEq/L), Na+’dan fakirdir.( Na+ 12-16 mEq/L). Kortilenf korti tüneli ve Nuel boşluklarında bulunur. BOS’tan kemiksi spiral laminanın kanalcıkları içinde seyreden akustik sinirin lifleri boyunca gelir. Endolenfin yüksek K+ içeriği nöral iletiyi engelleyeceği için korti tünelinin içinden geçen dış saçlı hücrelerin lifleri kimyasal olarak perilenfe benzeyen kortilenf ile sarılmıştır.

Kaynaklar:
  1. Prof. Dr. Alpaslan GÖKÇİMEN Kulak Histolojisi ve Gelişimi 
  2. Dr. Tülin ŞENTÜRK UZER Akustik Travmada Pentoksifilin-Steroid Kombine Tedavisinin İşitme Kaybı Üzerine Etkisi (Hayvan Modeli)